أحمد بن محمد الهمذاني ( ابن الفقيه الهمذاني ) ( مترجم : ح . مسعود )
232
البلدان ( بخش مربوط به ايران ) ( فارسى )
چنين آورده بود : « و هم احذق امة بالمرايا و المحامع » البته اين ضبط غلط چاپى است ظاهرا و بايد « المجامع » باشد . چنان كه در نسخهء عكسى ( ورق 94 ب ) آمده است . رك : تعليقهء 18 / 3 . در اينجا نيز ضبط نسخهء عكسى ( ورق 133 ب ) « المجامع » است ، بدين گونه معلوم مىشود كه يكى از اين دو مورد ، در متن چاپى ( ص 205 و 254 ) غلط است . و چون در نسخهء عكسى در هر دو مورد ( ورق 94 و 133 ) المجامع است ، چنين به نظر مىرسد كه اينجا نيز بايد مجامع باشد و به همان معناى مذكور . ( 145 ) 87 / 14 : دستارچه - عبارت متن ( ص 254 س 8 ) : « الشستانك » است . دخويه در توضيحات گويد : به معناى منديل است . و نيز صورت شستجه را مىآورد . شستجه در مقدمة - الادب ، دستارچه ترجمه شده است . ( 146 ) 87 / 14 : دستار - عبارت متن ( ص 254 س 8 ) : « المناديل » است . اين كلمه جمع منديل ( با كسر ميم ) است . در مقدمة الادب گويد : منديل : دستار با ريشه . در فرهنگ البسه ( ص 389 - 393 ) در متن و پايصفحه ، دربارهء آن به تفصيل سخن گفته شده است ، از جمله گويد : به معناى دستمال است و عمامه و بقچه و پيش بند و كمربند . ( 147 ) 87 / 19 : تاخته و راخته - اين دو كلمه در فقه اللغهء ثعالبى زير عنوان « و من الملابس » به همان صورت مذكور در متن ( ص 254 ) : التاختج ، الراختج ( با سكون خاء و فتح تاء در هر دو ) آمده است . رك : فقه اللغه ، ص 453 ، چاپ مطبعة الاستقامة - قاهره . ليكن در المزهر سيوطى ( ج 1 ، ص 275 ) چاپ دار احياء الكتب العربيه ، كه اين دو كلمه را - ضمن كلماتى ديگر - زير عنوان : « ذكر امثلة من المعرب » ذكر كرده است ، هر دو را با ضم خاء و سكون تاء ضبط كرده است . و محشيان در پاى صفحه افزودهاند كه اين ضبط از فقه اللغه است . البته صفحهاى ( 317 ) را كه نشان دادهاند از چاپ ديگر از فقه اللغه است . دخويه در توضيحات خود مىگويد نوعى جامهء قيمتى است . در مقدسى نيز ( ص 323 - چاپ دخويه ) اين دو كلمه ذكر شده است اما بدون ضبط . ( 148 ) 88 / 3 : كشمهانى - كشميهن ، مسقرى ، ماشان . . . شهركهايىاند خرد و بزرگ همه از عمل مرو است و كشت و برزين همه ناحيتها بر آب رود مروست . حدود 94 - 95 . يعقوبى نيز در البلدان ( ص 280 - چاپ دخويه ) گويد : از مرو تا آمل شش مرحله است . نخستين كشماهن است و مويز كشمهانى از آنجاست . نيز :